Groene gezonde ziekenhuizen – op weg naar duurzame zorg

Ziekenhuizen en zorgcentra staan voor een grote uitdaging om gezonde en duurzame instellingen te worden. De gebouwde omgeving heeft invloed op onze gezondheid. Tal van hedendaagse milieugezondheidsproblemen, zoals klimaatverandering, giftige vervuiling en het verlies van biodiversiteit, kunnen worden geassocieerd met de productie en het onderhoud van de gebouwde omgeving. De gezondheidssector, gezien zijn marktmacht, heeft het potentieel om de bouwindustrie positief te beïnvloeden om veiligere, groenere en gezondere bouwmaterialen producten en systemen te ontwikkelen.

Daarnaast hebben regeringen wereldwijd zich ertoe verbonden de CO2-uitstoot te verminderen. Ziekenhuizen kunnen hier een belangrijke bijdrage aan leveren, omdat ze relatief hoge CO2-uitstoot hebben. Het moment is nu om grote stappen te zetten richting een duurzaam en klimaatbestendig ontwerp van zorgcentra en de bijbehorende omgeving. Het installeren van groene daken – al dan niet in combinatie met zonnepanelen – en groene gevels kunnen gemakkelijk bijdragen aan ‘groen bouwen’.

Gezondheidsdilemma – kwaliteit en veiligheid vs. ecologische footprint

In de gezondheidszorg zijn de kwaliteit van zorg en patiëntveiligheid het allerbelangrijkste in de doelstellingen. Tegelijkertijd weegt de ecologische footprint van zorginstellingen – door CO2-uitstoot, afvalproductie en niet-duurzame voedselvoorziening – zwaar op de gezondheid van het milieu. In het verleden lag de focus in de gezondheidszorg op medische innovaties. Wanneer duurzaamheid ter sprake kwam, waren mensen soms bezorgd dat dit ten koste zou gaan van de nagestreefde kwaliteit en veiligheid. Geleidelijk aan is er echter het besef aan het dagen dat beide doelstellingen tegelijkertijd nagestreefd en bereikt kunnen worden.

Gezond leven en werken met groene daken en groene gevels

Een gezonde leef- en werkomgeving creëren hoeft niet ingewikkeld te zijn. Een groendak aanbrengen op een ziekenhuis of een groene gevel installeren aan de buitenkant of in bijvoorbeeld de ontvangsthal van een zorgcentrum is gemakkelijk te realiseren. Een groendak of groene muur wordt meestal in een paar dagen geïnstalleerd, zonder grote aanpassingen aan de gebouwstructuur. Het groendak of de levende muur kan deel uitmaken van een ‘healing environment design’; een zorgomgeving die bijdraagt aan welzijn, sneller herstel en, net zo belangrijk, een positieve ziekenhuis- of zorgervaring.

Positieve gezondheidseffecten van een groene omgeving

Veel wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat verblijven in of uitkijken op een groene omgeving een positief effect heeft op het welzijn van mensen. Dit effect is bewezen op zowel fysiek als mentaal welzijn. Hieronder vind je een korte samenvatting van wetenschappelijk onderzoek naar de positieve effecten van een groene en natuur-inclusieve omgeving:

Patiënten genezen sneller in een groene omgeving

Wanneer patiënten in een groene omgeving verblijven, is hun pijntolerantie hoger (1). Dit vermindert de behoefte aan pijnstillers, bijvoorbeeld na een operatie. Het herstel van de patiënt is ook sneller, wat het aantal patiëntdagen verkort. Een groene omgeving heeft ook een positief effect op het slaapritme. Een goede nachtrust bevordert een sneller herstel van spieren en de afvoer van afvalstoffen en dus het algehele herstel (2). Daarnaast verlaagt groen de bloeddruk en hartslag, verbetert het immuunsysteem en vermindert ontstekingen (3). De voordelen voor de patiënt zijn dus talrijk.

Lager ziekteverzuim onder werknemers door een gezonde groene omgeving

Een groene omgeving is ook op verschillende fronten gunstig voor werknemers in de zorgsector. Werken in een groene omgeving verlaagt de cortisolniveaus (stresshormoon) en daardoor een staat van stress. Daarnaast absorbeert het groen veel schadelijke stoffen uit de lucht, zoals CO2. Door minder vervuilende stoffen in de lucht nemen astmatische klachten af en is er minder schade aan het centrale zenuwstelsel, wat resulteert in minder psychische stoornissen, zoals depressie (4). Dankzij de planten die een zuurstofrijke omgeving creëren, ervaren werknemers minder hoofdpijn en vermoeidheid. Uiteindelijk leiden deze voordelen tot een lager ziekteverzuim onder zorgmedewerkers (5).

Voor sommige van de bovengenoemde effecten is het niet noodzakelijk dat het groen zich in de kamer zelf bevindt. Uitkijken op een groen dak of groene gevel is daarom een effectieve manier om gezondheidsvoordelen te bereiken voor zowel werknemers als patiënten. Als je wilt profiteren van de positieve effecten van indoor planten, maar er is geen of beperkte ruimte voor groen, kan een plantenmuur een oplossing bieden.

Investeren in groen loont in het verminderen van zorgkosten

Investeren in groen loont zeker. Volgens recent Nederlands onderzoek (6) door ingenieursbureau adviesbureau Sweco onder 104 Nederlandse gemeenten, leidt elke hectare groen tot een vermindering van 8,6 patiënten per jaar. Als alle Nederlandse gemeenten de beschikbare ruimte zouden vergroenen, zou dit tegen 2050 bijna 2 miljard euro aan zorgkosten kunnen besparen! Volgens een studie (7) van Kaiser Permanente in Californië, gepubliceerd in Environment International, geeft de gezondheidszorgsector honderden dollars minder per persoon per jaar uit aan medische zorg voor mensen die in de groenste leefomgevingen wonen dan voor die in de minst groene buurt.

Een andere studie (8) uitgevoerd door accountancy- en consultancyorganisatie KPMG toont aan dat een toename van 10 procent in groen in de leefomgeving zou betekenen dat jaarlijks meer dan 84.000 minder patiënten zich zouden melden bij hun huisarts in Nederland. Dit is een potentiële besparing van 65 miljoen op zorgkosten. Als je de vermeden arbeidskosten meerekent, loopt deze besparing op tot meer dan 394 miljoen euro.

Subsidie voor klimaatadaptieve gebouwen

Naast de maatschappelijke besparingen op zorgkosten door te investeren in een groene omgeving, kunnen er ook tijdens de bouw besparingen worden gerealiseerd als er wordt gekozen voor duurzame bouwmethoden en producten. In veel landen worden subsidies gegeven voor de aanleg van een groen dak of groene muur. Dit is vaak onderdeel van een nationale ‘Green Deal’. Maar er zijn ook verschillende subsidies op lokaal niveau van gemeenten, regio’s of waterschappen. Vraag bij je lokale autoriteiten naar de mogelijkheden voor een subsidie voor de aanleg van een groen dak of groene gevel.

Hogere efficiëntie van zonnepanelen in combinatie met een groen dak

Het financiële rendement van een groen dak wordt nog verder verhoogd als het wordt geïnstalleerd in combinatie met zonnepanelen. Het groene dak verhoogt de efficiëntie van de zonnepanelen, omdat de planten de omgevingstemperatuur verlagen en bij een lagere temperatuur functioneren zonnepanelen beter. De efficiëntie van de zonnepanelen neemt toe en bovendien draagt deze combinatie bij aan een vermindering van energiekosten en CO2-uitstoot en maakt zo ziekenhuizen en zorginstellingen klimaatbestendig.

Voorbeelden van duurzame zorg uit de praktijk

Veel zorginstellingen hebben al stappen gezet richting duurzaamheid. De onderstaande voorbeelden uit de praktijk laten zien hoe groene daken of groene gevels geïmplementeerd kunnen worden bij zorginstellingen.

1. OncoCubus – Recklinghausen, Duitsland

In het bestralingscentrum OncoCubus in Recklinghausen, Duitsland, is een levende muur gerealiseerd in de bestralingskamer. Om te voorkomen dat de steriele kamer wordt aangetast, is de SemperGreenwall achter een glazen wand geplaatst. Op deze manier profiteren patiënten nog steeds van de rustgevende uitstraling van het groen tijdens een mogelijk stressvolle behandeling.

2. Fundación Cardio Vascular de Colombia – Bucaramanga, Colombia

Een goed voorbeeld van de implementatie van een groendak is deze zorgkliniek in Colombia. Patiënten hebben direct uitzicht op het weelderige groene dak vanuit hun kamer. Er zijn wandelpaden over het dak aangelegd, zodat patiënten ook in de open lucht van het groen kunnen genieten. Het groene dak draagt bij aan een gezonde zorgomgeving.

Foto: Hegeman

3. Radiotherapiegroep – Apeldoorn, Nederland

In Apeldoorn heeft de Radiotherapiegroep gekozen voor het vergroenen van het gebouw rondom. Zowel het dak als de gevels zijn voorzien van planten. Hierdoor is het groen zichtbaar vanaf verschillende verdiepingen. Deze natuur-inclusieve omgeving heeft een positieve invloed op zowel de gezondheid van patiënten als het welzijn van zorgmedewerkers.

4. Community Health Center – Middletown, Connecticut USA

Het Middletown Community Health Center in Connecticut, USA is een centraal zorgcentrum voor de hele regio. Allerlei zorgverleners bieden hier hun diensten aan. Op het grote dakterras zijn plantenbedden, een gazon, moestuinen, fonteinen en een outdoor levende muur aangelegd. Het dakterras heeft een dubbele functie. Het wordt zowel gebruikt door de medische aanbieders in het gebouw, maar ook voor sociale evenementen. De moestuinen worden gezamenlijk verbouwd door de aanwezige maatschappelijk werkers en hun cliënten.

Foto: T&G Groep

5. Woonzorgcomplex – Doorn, Nederland

Het woonzorgcomplex Park Boswijk ligt op de Utrechtse Heuvelrug midden in de uitgestrekte bossen van Doorn en Driebergen. Door het toepassen van een 800m2 groot groendak gaat het gebouw volledig op in de omliggende natuur. Het gebouw is een ‘appartementencomplex plus’ voor senioren, waarbij de ‘plus’ staat voor de groene achtergrond. Het Sedumdak helpt om de indoor temperatuur in de zomer lager te houden en draagt ook bij aan meer rust, omdat de planten omgevingsgeluid absorberen.

Foto: MASTOP

6. Karolinska Ziekenhuis – Stockholm, Zweden

Tijdens de bouw van het Karolinska Ziekenhuis was het hele ontwerp gericht op wat het beste is voor de patiënt. Dit heeft geleid tot een prestigieus project en een van de eerste universitaire ziekenhuizen wereldwijd met een LEED Gold certificering. Het gebouw heeft ook de hoogste milieubeoordeling ontvangen van de Zweedse Green Building Council (Miljöbyggnad Guld). Vanwege het bewezen positieve effect van groene daken op de gezondheid en het herstel van patiënten, is besloten om een groot Sedumdak van maar liefst 20.000 m2 op het ziekenhuis te gebruiken. Naast de ‘helende omgeving’, draagt het groene dak ook bij aan het beheer van regenwater en energie-efficiëntie.

7. Ziekenhuisparkeerplaats – Glostrup, Denemarken

Dit ziekenhuis in Glostrup, Denemarken, laat zien dat faciliteiten rondom een zorginstelling niet vergeten moeten worden bij het vergroenen. Hier is de parkeergarage volledig omgeven door een groene gevel. De planten filteren CO2 uit de lucht en produceren zuurstof, wat de luchtkwaliteit rondom het ziekenhuis aanzienlijk verbetert. Bovendien biedt het groen een aangenaam zicht en een kalmerend gevoel direct bij aankomst.

Meer informatie

Wil je meer weten over hoe groene daken of verticale tuinen toegevoegde waarde kunnen bieden aan de gezondheid van patiënten, bezoekers en medewerkers van zorginstellingen? Of ben je bezig met het bouwen of renoveren van een medische instelling en wil je advies over vergroening? Voel je vrij om zonder verplichting contact op te nemen met een van onze adviseurs.

Bronnen:

https://www.healthdesign.org/sites/default/files/article-pdfs/Ulrich-1984-CHD-KPS.pdf

https://www.rivm.nl/sites/default/files/2022-05/Kennisbundeling%20Groen%20en%20Gezondheid_V6.pdf

https://www.dailymail.co.uk/health/article-7748095/Greenery-cut-need-painkillers-reduce-post-op-problems.html

https://core.ac.uk/download/pdf/48159917.pdf

https://edepot.wur.nl/211028

https://klimaatadaptatienederland.nl/%40265571/whitepaper-voorkomen-beter-dan-genezen/

https://spotlight.kaiserpermanente.org/green-space-health-care-costs/